Αγαπητός Ξάνθης: Από την «Κίνηση» στο «Πολιτικό Κίνημα»

Rodiaki NewsRoom

(Ένας στοχασμός για τα αναδυόμενα πολιτικά κινήματα)

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Από την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, η λέξη Κίνημα ήλθε στην πολιτική σκηνή ανατρέποντας έστω και συμβολικά την πάγια μέχρι τότε ονοματοθεσία των κομματικών παρατάξεων. Προσπάθησα να ερευνήσω τι σημαίνει «κίνημα» από την πλευρά της κοινωνικής αισθητικής αλλά και της χωροχρονικής διάστασης.

Πράγματι το «Κίνημα» παραπέμπει σ’ ένα είδος μετάβασης, δηλαδή σε μια ξεχωριστή σχέση χρονική και χωρική ταυτόχρονα. Η κίνηση που εκπορεύεται από το «Κίνημα» δεν αποκλείει τη συγκίνηση της επιστροφής σε νοσταλγικές αναμνήσεις τόπων, πολιτικών και στιγμών του παρελθόντος. Επιχειρεί όμως να προσδώσει στην παράδοση και στο ρήμα «παραδίδω» το νόημα της συνέχειας, της ροής, δηλαδή της ενεργής διαδοχής, μακριά από τη στερητική και στατική ακινησία και στην πρόσκληση από ένα κουρασμένο χθες.

Η προβολή της Κίνησης δημιουργεί τη σύνθεση. Και αυτή η σύνθεση οδηγεί στην ελευθερία της σκέψης αλλά και της επιλογής, συνδέοντας το χρόνο, το χώρο, τον τόπο και τον τύπο της πολιτείας. Άρα «κινούμαι» σημαίνει περπατώ επιλέγοντας σύμφωνα με τις επιθυμίες μου και τα όριά μου. Γιατί ακριβώς αυτό το «όριο» δεν σημαίνει εκεί που τελειώνει κάτι, αλλά φωτίζει εκεί όπου κάτι αρχίζει «να εκδηλώνεται στην ουσία του». Το «όριο» βλέπουμε ότι έχει την ίδια ρίζα με τον ορισμό, που περιλαμβάνει με συνοπτικό τρόπο την αφετηρία αλλά και τη διαδρομή του υγιούς περιεχομένου.

Η κίνηση είναι κατεύθυνση προς το φως, προς την πόρτα, προς την είσοδο ή έξοδο. Είναι αυτή που ταυτοποιεί το αποτύπωμα της ύπαρξής μας στον αντίποδα της μονιμότητας και έρχεται με την ώθηση να εξελίξει, να αναπτύξει το κάθε τι.

Η «Κίνηση» είναι το σπουδαιότερο στοιχείο των έμβιων όντων και προδιαγράφει την ποιότητα του συνολικού παραγόμενου έργου από τον μάστορα-άνθρωπο:

• Μια κίνηση ενώνει δύο σημεία με γραμμές και ίχνη.
• Μια κίνηση πολύπλοκη αφήνει διαφορετικές επιλογές με κόμβους και σταθμούς.
• Μια κίνηση μπορείς να την διακρίνεις παντού, από το χωράφι στην λεωφόρο, από τη γη στο σύμπαν, από τη μνήμη στο παρόν, από την είσοδο στην έξοδο, από τη σκέψη στην πράξη, και
• Μια κίνηση μπορεί να γίνει ένας πολιτικός προσανατολισμός.

Μα και ο χώρος για να αποκτήσει χαρακτηριστικά πρέπει να συνδεθεί με το χρόνο στο κέλυφος ενός τόπου συμβάντων, γεγονότων, ηθών και εθίμων. Και έτσι ο χρόνος προφέρει την κίνηση, τη δράση, την αντίδραση, το πλαίσιο. Ο χρόνος εκφράζεται μέσα από την πορεία των κοινωνιολογικών γεγονότων πλαισιωμένα από τα δημιουργήματα του πολιτισμού. Ο χρόνος αναφέρεται σε αντιθέσεις, κρίσεις, απειλές αλλά και σχέσεις, σε συζεύξεις είτε στο κοινωνικό πεδίο, είτε σε συμμαχίες είτε όμως και σε ζεύγη που ο άνθρωπος τα έχει ανάγκη για να μπορεί να ρυθμίζεται και να ρυθμίζει.

Σε αυτή την περιπλοκή συνάρτηση χρόνου – χώρου και πολιτικής η προσπάθεια λύσης της περνάει από την κίνηση. Είναι η ουσία της όποιας προσπάθειας του ανθρώπου, εκτός και εάν το άτομο παραμείνει στάσιμο και αδρανές.

Η κίνηση είναι γενέτειρα του κάθε «λαβύρινθού» μας που οφείλουμε να περπατήσουμε για την κατάληξη της εξόδου και της ανακούφισης.

Η κίνηση μέσα από το «Κίνημα» είναι μια παλινδρομική πράξη από τη σκέψη στην πράξη, από το νου στο χέρι, από την εγγύτητα στην απόσταση, από το κοντό και οικείο στο μακρινό και ανοίκειο, από το σαφές στο ασαφές, από τα γνώση στην αβεβαιότητα. Όλα είναι κίνηση, είναι γραμμές που τέμνουν ή αποκόπτουν και αποδίδουν τη συνέχεια ή την ασυνέχεια. Είναι οι δύο πόλοι της ζωής.

Ακόμη και η αρχιτεκτονική είναι μια αέναη κίνηση προς τα εμπρός, προς τη φαντασία ως μια άλλη ποιητική διάσταση. Η αρχιτεκτονική της πόλης λειτουργεί ως ένα ζωντανό αρχείο ενός ζωντανού πολιτισμού. Σ’ αυτή, η κίνηση και το «Κίνημα» γίνονται ιδεολογίες όπου μια κοινότητα οργανώνει τη συνύπαρξη μεταξύ των ανθρώπων εντός της όσο και με τον μη ανθρωπινό περίγυρό της. Η σημερινή πόλη απλά είναι σχέσεις, δικτύωση, συνεχείς κινήσεις μέσα στα μέτρα του χώρου της και συνδέεται με τα γεγονότα του παρελθόντος αλλά και τα σημεία της όποιας αναβλύζουσας επανάστασης.

Ζούμε σε μια δυστοπία, σ΄ένα περίβλημα αβεβαιότητας και σύγχυσης, σε μια συνεχή κίνηση μεταβλητότητας. Οι συνήθεις αξίες και θεσμοί που έχουν δημιουργηθεί σε βάθος χρόνου βάλλονται ποικιλοτρόπως.

Η χρήση της κίνησης και του «Πολιτικού Κινήματος» μπορεί να είναι κοινωνικά ευπρόσιτα, αλλά τα δημιουργούμενα παράλληλα κενά που αποτελούν την γεωμετρική προβολή της «γέμισης» σπεύδουν για να υποδείξουν την αναγκαιότητα για την αγωγή, την παιδεία του ατόμου σε δύο σημαντικές περιοχές της ευζωίας, ήτοι την κίνηση και τα όρια που και τα δύο απαιτούν επεξεργασία, ποιότητα, ποίηση (από το ρήμα ποιώ), αισθητική αλλά και πολιτική βούληση.

Το κάθε σύγχρονο «Πολιτικό Κίνημα» τα διαθέτουν;

Γιατί τα κενά αφήνουν περιθώρια για να εμφανιστούν παραφυάδες της δημοκρατίας με την ανάλογη κατεδάφιση ορίων και συνόρων που δόμησαν μεταπολεμικά τη δημοκρατική κοινωνία.

Ιδού το ερώτημα…

Υ.Γ. Το άρθρο στηρίζεται στο βιβλίο της αρχιτεκτόνισσας Αντωνακάκη Σουζάνας (2023). Αρχιτεκτονική Ποιητική, Κρήτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις, την οποία θεωρώ ως ένα κόρφο «προπύργιο του πνεύματος του τόπου» σε πολυεπίπεδη μορφή.