Από την αίθουσα διδασκαλίας στο πανηγύρι: Ο Νίκος Τζέλλος για την παράδοση που παραμένει ζωντανή

Rodiaki NewsRoom

Συνέντευξη στη Στέλλα Παπασάββα

stellapapasav@gmail.com

Υπάρχουν άνθρωποι που δεν κρατούν την παράδοση μόνο μέσα από τις γνώσεις και τις αναμνήσεις τους, αλλά την κάνουν πράξη. Τη συναντούν στη μουσική, στον χορό, στα γλέντια και στις στιγμές που οι άνθρωποι γίνονται μια παρέα γύρω από έναν κοινό ρυθμό. Γιατί η παράδοση δεν είναι κάτι που μένει κλεισμένο σε παλιές φωτογραφίες και αφηγήσεις· είναι κάτι που αναπνέει, αλλάζει, ταξιδεύει από γενιά σε γενιά και βρίσκει κάθε φορά τον δικό της τρόπο να παραμένει ζωντανή.

Ο Νίκος Τζέλλος ανήκει σε αυτούς τους ανθρώπους. Με τη λύρα ως πρώτο μουσικό του όργανο και με βαθιά αγάπη για τον παραδοσιακό χορό, συναντά την παράδοση τόσο μέσα από τη μουσική όσο και μέσα από τη διδασκαλία. Ως χοροδιδάσκαλος του Εκπολιτιστικού Σωματείου «Ελληνικοί Λαϊκοί Χοροί» στη Ρόδο, βρίσκεται κοντά σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, μεταδίδοντας όχι μόνο βήματα, αλλά και την ουσία του χορού: την έκφραση, την επικοινωνία, τη χαρά της συμμετοχής.

Στη συζήτησή μας μιλά για τα πανηγύρια όπως τα ζούμε σήμερα, για τους νέους που ανακαλύπτουν ξανά τη χαρά του χορού, για τη μουσική που εξελίσσεται και για την παράδοση που δεν μπορεί να μένει ακίνητη. Μιλά, ακόμη, για τον σεβασμό που χρειάζεται το γλέντι, για τον ρόλο του δασκάλου και για τη σημασία να γνωρίζουμε τι κρύβεται πίσω από κάθε χορευτικό βήμα.

Και κάπου ανάμεσα στις ιστορίες για τα παλιά πανηγύρια, τις μουσικές και τους χορούς, ο Νίκος θυμίζει πως η ουσία βρίσκεται τελικά στους ανθρώπους. Στην παρέα, στο βλέμμα, στην επικοινωνία, στη χαρά του να μοιράζεσαι μια στιγμή. Όπως χαρακτηριστικά λέει, «ο δάσκαλος του δίνει ένα μικρό “κλειδί” για να ξεκινήσει μια καινούργια εμπειρία, μια περιπέτεια, μια γνωριμία με έναν τόπο και τους ανθρώπους του». Γιατί, όπως ο ίδιος τονίζει, «αυτό που παίρνει τελικά ο άνθρωπος μέσα από τον χορό είναι συναισθήματα, εμπειρίες και ανθρώπινες σχέσεις».

Ίσως, τελικά, αυτή να είναι και η πιο όμορφη πλευρά της παράδοσης: ότι μας δίνει αφορμές να συναντιόμαστε, να γνωριζόμαστε, να ερωτευόμαστε, να γελάμε και να γινόμαστε μέρος μιας μεγάλης παρέας. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που πιάνουν τον κύκλο, που παίζουν και ακούν τη μουσική με την καρδιά τους, που θέλουν να μοιραστούν τον χορό με τους άλλους, αυτή η παράδοση θα βρίσκει πάντα τον δρόμο της.

Γιατί, όπως λέει και ο Νίκος, «το πανηγύρι το δημιουργεί ο κόσμος».

Ακολουθεί η συνέντευξη στη «Ροδιακή»:

Νίκο, πώς ξεκίνησε η δική σου σχέση με την παράδοση και τι είναι αυτό που σε κρατά μέχρι σήμερα τόσο κοντά της;

Μεγάλωσα, λόγω της οικογένειάς μου, μέσα σε αυτόν τον χώρο. Κάποια στιγμή, επειδή μου αρέσει πολύ η ελληνική ιστορία, άρχισα να ασχολούμαι και με βιβλία λαογραφικού και ιστορικού περιεχομένου. Μέσα από αυτά βρέθηκα σε έναν κόσμο όπου πολλές πτυχές της καθημερινής μας ζωής συνδέονται με πανάρχαια έθιμα. Άρχισα να βλέπω πώς κομμάτια που αρχικά φαίνονται ασύνδετα μεταξύ τους συνθέτουν τελικά μια μεγαλύτερη εικόνα.

Για μένα, ο παραδοσιακός χορός είναι μια αδιάκοπη αλυσίδα τρόπων, ηθών και εθίμων που έρχονται από το παρελθόν. Μπορεί να έχουν τις ρίζες τους πριν από πενήντα, εκατό, πεντακόσια, ακόμη και χίλια ή δύο χιλιάδες χρόνια. Κανένας χορός δεν αποτελείται από τυχαία βήματα. Όλα συνδέονται μεταξύ τους και εξυπηρετούν έναν συγκεκριμένο σκοπό.

Έχεις ζήσει το πανηγύρι και ως συμμετέχων και ως άνθρωπος που το παρατηρεί από κοντά… Τι θυμάσαι περισσότερο από τα παλιά πανηγύρια και τι πιστεύεις ότι έχει αλλάξει με τα χρόνια;

Δεν πρόλαβα να ζήσω ένα πραγματικό πανηγύρι όπως γινόταν παλιά, όταν ολόκληρο το χωριό βρισκόταν στο πόδι για την προετοιμασία του. Άλλοι έσφαζαν τα ζώα, οι νοικοκυρές μαγείρευαν, εθελοντές καθάριζαν τον χώρο. Και όταν λέμε εθελοντές, εννοούμε την παλιά έννοια της προσφοράς. Τότε δεν υπήρχε καν το ερώτημα αν θα συμμετείχες ή αν θα βοηθούσες. Ήταν αυτονόητο ότι θα πήγαινες.

Ο φούρναρης έφερνε τα ψωμιά, ο βοσκός πρόσφερε ένα ή δύο κατσίκια, γίνονταν δωρεές και το φαγητό μοιραζόταν δωρεάν. Μπορούσες να φας ρεβίθια, ψάρια, κατσίκι ή κουλουρία, τα φαγητά της αγροτικής ζωής εκείνης της εποχής. Ο καθένας πρόσφερε ό,τι είχε.

Σήμερα, όμως, τα πανηγύρια έχουν γίνει σε μεγάλο βαθμό εμπορικά. Δεν έχουν πια τον ίδιο χαρακτήρα κοινότητας και αλληλοβοήθειας. Το να μαζευτεί ένα χωριό πίσω από μια ψησταριά για να πουλάει σουβλάκια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δημιουργείται κοινότητα. Αυτό μπορεί να είναι απλώς ένα κατάστημα.

Σε κάποια μικρά νησιά έχω δει ακόμη ψήγματα αυτής της παλιάς πραγματικότητας. Στην Κάσο, για παράδειγμα, υπάρχουν εικόνες ανθρώπων που μαγειρεύουν από το πρωί και στη συνέχεια περνούν τα πιάτα από χέρι σε χέρι, σχηματίζοντας μια αλυσίδα μέχρι να φτάσουν στα τραπέζια. Αυτό είναι κοινότητα. Είναι η συμμετοχή και η αλληλοβοήθεια στην πράξη.

Το ζήτημα, τελικά, είναι τι είδους πανηγύρι θέλουμε να αφήσουμε στις επόμενες γενιές…

Σήμερα βλέπουμε όλο και περισσότερους νέους να συμμετέχουν στα πανηγύρια. Τι πιστεύεις ότι τους φέρνει κοντά στην παραδοσιακή μουσική και τον χορό;

Υπάρχουν διάφοροι λόγοι. Αρχικά, πρέπει να αναγνωρίσουμε τη συμβολή των δασκάλων που προηγήθηκαν από εμάς. Σε μια εποχή που σε πολλά μέρη η παραδοσιακή μουσική δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής και συχνά την αντιμετώπιζαν αρνητικά, εκείνοι κράτησαν ζωντανό τον παραδοσιακό χορό.

Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι τα νέα παιδιά ανακάλυψαν πως η ελληνική παραδοσιακή μουσική και οι χοροί είναι πραγματικά όμορφα. Μπορούν να διασκεδάσουν με αυτά και να τα εντάξουν στη ζωή τους.

Υπάρχει, βέβαια, και μια αρνητική πλευρά, που σχετίζεται με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Κάποια παιδιά πιστεύουν ότι αν ανεβάσουν ένα βίντεο στο TikTok όπου χορεύουν καλά, θα πάρουν επιβεβαίωση και θα γίνουν σημαντικά. Όμως ο χορός δεν σε κάνει σημαντικό. Είναι ένας τρόπος να εκφράσεις τον εσωτερικό σου κόσμο μέσα από τα βήματα και τα τραγούδια.

Ο σημαντικότερος λόγος, πάντως, είναι το φλερτ! Αν πάνε τα κορίτσια στο πανηγύρι, θα ακολουθήσουν και τα αγόρια. Από εκεί και πέρα, σημαντικό ρόλο παίζει και η παραγωγή νέας μουσικής. Όταν κυκλοφορεί ένα όμορφο τραγούδι που τα παιδιά ακούν στο σπίτι τους, θέλουν να πάνε στο πανηγύρι για να το ακούσουν, να το χορέψουν, να τραγουδήσουν και να διασκεδάσουν.

Πιστεύεις ότι οι νέοι προσεγγίζουν την παράδοση επειδή θέλουν να γνωρίσουν τις ρίζες τους ή επειδή ανακαλύπτουν μια αίσθηση παρέας και συμμετοχής;

Τα παιδιά θέλουν απλώς να περάσουν καλά. Δεν χρειάζεται να κάνουμε κάποια «επιστημονική διατριβή» πάνω σε αυτό. Όλα τα υπόλοιπα μπορεί να τα απασχολήσουν αργότερα: τι είναι ο χορός, ποια είναι η ιστορία του, από πού προέρχεται.

Εδώ βρίσκεται και ο ρόλος του δασκάλου. Η ικανότητά του είναι να καταφέρει να μεταδώσει κάποιες πληροφορίες χωρίς να κουράσει τον μαθητή. Ο άνθρωπος που μπαίνει στην αίθουσα δεν έρχεται για να καθίσει σε ένα θρανίο και να παρακολουθήσει μάθημα ιστορίας. Έρχεται για να περάσει καλά.

«Ο δάσκαλος δίνει ένα μικρό κλειδί για να ξεκινήσει μια καινούργια εμπειρία, μια περιπέτεια, μια γνωριμία με έναν τόπο και τους ανθρώπους του»

Όταν περνάει καλά, βρίσκεται σε ευχάριστη διάθεση, γελάει και χαίρεται, μπορεί πιο εύκολα να ακούσει και να ενδιαφερθεί για πέντε πράγματα σχετικά με τον χορό και την ιστορία του. Χρειάζεται, όμως, μέτρο. Δεν πρέπει να υπερβάλλουμε, γιατί ο κόσμος δεν έχει πάντα την υπομονή να ακούσει πολλές πληροφορίες. Θέλει να χορέψει.

Αυτό που με συγκινεί ιδιαίτερα όταν βλέπω νέους ανθρώπους στα πανηγύρια είναι να βλέπω αγόρια και κορίτσια να φλερτάρουν αληθινά. Να κοιτάζονται στα μάτια, χωρίς μηνύματα και χωρίς να μεσολαβούν τα social media. Να ανακαλύπτουν τη μεταξύ τους επικοινωνία. Αν χορεύουν και όμορφα, αυτό είναι ένα επιπλέον θετικό στοιχείο.

Το πανηγύρι είναι πάνω απ’ όλα μια συνάντηση ανθρώπων… Πώς πιστεύεις ότι μπορούμε να διατηρήσουμε αυτή την όμορφη ατμόσφαιρα και τον σεβασμό που του αξίζει;

Πρέπει να υπάρχουν τρόποι και ευγένεια. Δεν μπορείς να διδάσκεις μόνο τα βήματα και να μη μιλάς καθόλου για τη συμπεριφορά στον χορό. Πρέπει να υπενθυμίζουμε ότι υπάρχουν κανόνες ευγένειας: σεβόμαστε τις παραγγελιές, τους ανθρώπους που χορεύουν, τους μεγαλύτερους, τους μουσικούς και τον χώρο.

Αν κάποιος στον δρόμο σε πατήσει ή σε σκουντήσει, συνήθως θα γυρίσει να σου ζητήσει συγγνώμη. Γιατί, λοιπόν, όταν μπαίνουμε σε έναν χώρο διασκέδασης, ξεχνάμε τους τρόπους μας; Δεν γίνεται να θεωρούμε ότι επειδή διασκεδάζουμε μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε, να σπρώχνουμε, να πατάμε ή να μη νοιαζόμαστε για τον διπλανό μας.

Στο πανηγύρι χρειάζεται να θυμόμαστε ότι δεν είμαστε μόνοι μας. Υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι που θέλουν να χορέψουν, να διασκεδάσουν και να εκφραστούν. Η ευγένεια και ο σεβασμός είναι απαραίτητα στοιχεία για να μπορέσουμε να συνυπάρξουμε.

Υπάρχει ο κίνδυνος το πανηγύρι να μετατραπεί περισσότερο σε θέαμα, με τον κόσμο να ενδιαφέρεται να βιντεοσκοπεί και να προβάλλεται, παρά να συμμετέχει πραγματικά;

Δεν θα έλεγα ότι χάνεται η συμμετοχή. Απλώς γίνεται με έναν πιο πληθωρικό τρόπο. Βλέπουμε ανθρώπους να συγκεντρώνονται γύρω από την ορχήστρα, να ανεβαίνουν, να κάνουν φιγούρες και να κρατούν συνεχώς τα κινητά τους για να καταγράψουν τη στιγμή.

«Αυτό που παίρνει τελικά ο άνθρωπος μέσα από τον χορό είναι συναισθήματα, εμπειρίες και ανθρώπινες σχέσεις»

Όμως το πανηγύρι το δημιουργεί ο κόσμος. Αν θέλουμε κάτι όμορφο και αγνό, πρέπει οι ίδιοι να το κάνουμε. Αν θέλουμε υπερβολές, πάλι εμείς θα τις δημιουργήσουμε. Δεν μπορούμε να πάμε να πιάσουμε κάποιον από το αυτί και να του πούμε γιατί ανεβαίνει στην ορχήστρα, γιατί τραβάει βίντεο ή γιατί θέλει να ανεβάσει τον εαυτό του στο TikTok. Είναι δικαίωμά του.

Το σημαντικό είναι να καταλάβουμε τι είδους συμμετοχή επιλέγουμε και τι πανηγύρι θέλουμε να έχουμε.

Πιστεύεις ότι η παράδοση μπορεί να εξελίσσεται και να προσαρμόζεται στην εποχή μας, χωρίς να χάνει την ταυτότητά της; Πού βρίσκεται τελικά η γραμμή ανάμεσα στην εξέλιξη και την αλλοίωση;

Αρχικά, η παράδοση είναι μια πολύ ευρεία έννοια. Πρέπει να αναρωτηθούμε για ποια παράδοση μιλάμε. Για τη μουσική; Για τον χορό; Για τις καθημερινές συνήθειες; Η ίδια η λέξη περιλαμβάνει πάρα πολλά πράγματα.

Παράδοση είναι κάθε ανθρώπινη συνήθεια που κρατάει γενιές. Πλέον είναι παράδοση να στολίζουμε το χριστουγεννιάτικο δέντρο, ένα έθιμο που δεν είναι ελληνικό. Οπότε δεν χρησιμοποιώ τη λέξη παράδοση σε ό,τι αφορά την παραδοσιακή μουσική και τον χορό. Είναι απλά μουσική και χορός.

Αν κοιτάξουμε τη μουσική, θα δούμε ότι αυτό που σήμερα θεωρούμε παραδοσιακό δεν ήταν πάντα έτσι. Οι σούστες της Ρόδου, για παράδειγμα, κάποτε παίζονταν με τσαμπούνα, λύρα και λαούτο. Σε άλλες περιόδους υπήρχαν ζουρνάδες, τσαμπούνες, ούτια, λαούτα, ακόμη και σάλπιγγες. Αργότερα επικράτησαν άλλα όργανα, όπως το βιολί, το κλαρίνο, το σαντούρι, τα ντραμς και τα πλήκτρα.

Οι παλαιότεροι μπορεί σήμερα να θεωρούν παραδοσιακό ήχο της Ρόδου εκείνον που περιλαμβάνει βιολί, κλαρίνο, σαντούρι, λαούτο και ντραμς. Όμως πριν από αυτόν υπήρχαν άλλοι ήχοι. Κάποια στιγμή η λύρα έγινε χαρακτηριστικό στοιχείο, ενώ παλαιότερα κυριαρχούσαν διαφορετικά όργανα. Και στο μέλλον μπορεί να επιστρέψει το βιολί ή να εμφανιστεί κάτι εντελώς διαφορετικό.

«Η ευγένεια και ο σεβασμός είναι απαραίτητα στοιχεία για να μπορέσουμε να συνυπάρξουμε»

Επομένως, η παράδοση δεν είναι μια σταθερά. Είναι μεταβλητή. Αυτό που ονομάζουμε παράδοση ήταν κάποτε κάτι διαφορετικό και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε κάτι άλλο. Δεν υπάρχει, λοιπόν, μια απόλυτα καθορισμένη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην εξέλιξη και την αλλοίωση. Η αλλοίωση είναι μέρος της εξέλιξης. Θέλουμε δεν θέλουμε, τα πράγματα αλλάζουν.

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να γνωρίζουμε και να καταγράφουμε τις παλαιότερες μορφές. Μπορούμε να διδάσκουμε τα σωστά βήματα, να καταγράφουμε την παραδοσιακή μουσική και να αναπαράγουμε, για παράδειγμα, μια παλιά μορφή της ροδίτικης σούστας, βασισμένοι σε μουσικές καταγραφές και παρτιτούρες. Αν, όμως, στον κόσμο δεν αρέσει αυτός ο ήχος, μπορεί να επιλέξει μια διαφορετική μουσική εκδοχή.

Η τεχνολογία θα φέρει ακόμη μεγαλύτερες αλλαγές. Υπάρχουν ήδη εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης που μπορούν να δημιουργήσουν στίχους και να τους μελοποιήσουν, προσαρμόζοντας το αποτέλεσμα σε ένα συγκεκριμένο μουσικό ύφος. Έχουμε μάλιστα βρεθεί σε γάμο όπου το ζευγάρι έκανε την είσοδό του με ένα τραγούδι που είχε δημιουργηθεί με αυτόν τον τρόπο, με στίχους για τη δική του ιστορία.

Είναι κάτι που μπορεί να μας φαίνεται παράξενο σήμερα, αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε ότι αυτές οι δυνατότητες θα εξελιχθούν και θα επηρεάσουν τη μουσική.

Δεν πρέπει, επίσης, να ξεχνάμε ότι η ίδια η αλυσίδα της παράδοσης πολλές φορές διακόπηκε βίαια μέσα στην ιστορία. Όταν ένα χωριό καταστρεφόταν, οι κάτοικοί του σκοτώνονταν ή αιχμαλωτίζονταν από πειρατές και άλλους κατακτητές, χάνονταν μαζί του και στοιχεία της πολιτιστικής του ζωής. Κάποια κομμάτια αυτής της παράδοσης συνέχιζαν μέσα από άλλους τόπους και ανθρώπους. Έτσι, πολλές φορές η παράδοση καταστράφηκε και ξαναδημιουργήθηκε.

Κατά τη γνώμη μου, τα βήματα είναι πιο σταθερά μέσα στον χρόνο και αλλάζουν πολύ λίγο. Διαφορετικά, πώς θα εξηγούσαμε τις τόσες ομοιότητες που συναντάμε στους χορούς ολόκληρης της Ελλάδας; Η μουσική, αντίθετα, μεταβάλλεται περισσότερο, καθώς δέχεται επιρροές από διαφορετικούς τόπους και πολιτισμούς.

Όταν διδάσκεις έναν παραδοσιακό χορό, τι είναι αυτό που μεταφέρεις πραγματικά στον μαθητή σου, πέρα από τα βήματα και τη μουσική;

Αυτό που μεταφέρεις σε έναν μαθητή είναι, πρώτα απ’ όλα, μια γνωριμία με έναν νέο τόπο. Ας υποθέσουμε ότι ένας άνθρωπος από τη Ρόδο έρχεται στο μάθημα και του λες ότι «σήμερα θα χορέψετε τη Βλάχα της Νάξου». Μπορεί να μην έχει επισκεφθεί ποτέ τη Νάξο ή να μη γνωρίζει πολλά πράγματα για το νησί.

Μαθαίνει τον χορό και μπορεί να του αρέσει τόσο, ώστε να αρχίσει να αναζητά τραγούδια, να ακούει τη μουσική, να βλέπει φωτογραφίες του νησιού και να ενδιαφέρεται να το γνωρίσει. Μπορεί κάποια στιγμή να αποφασίσει να επισκεφθεί τη Νάξο και να πάει σε ένα πανηγύρι.

Εκεί, όταν θα σηκωθεί να χορέψει δίπλα στους ντόπιους, θα έχει ήδη ένα πρώτο σημείο επαφής μαζί τους. Μπορεί να τον βοηθήσουν, να του μιλήσουν, να τον κεράσουν ένα ποτό και να δημιουργηθεί μια νέα φιλία.

«Το πανηγύρι το δημιουργεί ο κόσμος»

Ουσιαστικά, ο δάσκαλος του δίνει ένα μικρό «κλειδί» για να ξεκινήσει μια καινούργια εμπειρία, μια περιπέτεια, μια γνωριμία με έναν τόπο και τους ανθρώπους του. Μπορεί φυσικά να υπάρχουν και ιστορικά στοιχεία που αξίζει να γνωρίσει, όμως εγώ δίνω μεγαλύτερη σημασία στο συναισθηματικό κομμάτι. Δεν ενδιαφέρονται όλοι για την ιστορία. Αυτό που παίρνει τελικά ο άνθρωπος μέσα από τον χορό είναι συναισθήματα, εμπειρίες και ανθρώπινες σχέσεις.

Και ποια είναι, τελικά, η ευθύνη ενός χοροδιδασκάλου απέναντι στον παραδοσιακό χορό;

Η ευθύνη ενός χοροδιδασκάλου απέναντι στον παραδοσιακό χορό είναι αρχικά να διδάσκει τα σωστά βήματα. Αφού ξεπεραστεί το τεχνικό κομμάτι, όμως, πρέπει να δείξει στους μαθητές τι είναι πραγματικά αυτός ο χορός και ποιος είναι ο λόγος ύπαρξής του.

Αν δεν δώσουμε λόγο ύπαρξης σε έναν χορό, κάποια στιγμή θα σβήσει. Τι νόημα έχει να μάθεις ένα καλαματιανό, αν απλώς εκτελείς τα βήματα χωρίς να το διασκεδάζεις και χωρίς να καταλαβαίνεις τι εκφράζει;

Για παράδειγμα, μπορείς να διδάξεις σε κάποιον τον μπάλο, εξηγώντας του ότι είναι ένας χορός μέσα από τον οποίο μπορεί να κοιτάξει τη σύντροφό του, τη σύζυγό του ή ακόμη και μια γυναίκα που του αρέσει, να επικοινωνήσει μαζί της και να την προσεγγίσει. Ο χορός γίνεται έτσι ένα εργαλείο επικοινωνίας και έκφρασης.

Αυτό είναι που έχει σημασία. Να μην περιοριζόμαστε στην εκτέλεση των βημάτων, αλλά να αναδεικνύουμε τη λειτουργία και το νόημα του χορού. Αν μείνουμε μόνο στην τεχνική, χωρίς να μεταφέρουμε στον μαθητή τον λόγο για τον οποίο χορεύει, τότε ο χορός χάνει την ουσία του.

Αν μιλήσουμε ειδικά για τη Ρόδο και τα Δωδεκάνησα, τι είναι αυτό που κάνει τη μουσικοχορευτική μας παράδοση τόσο ξεχωριστή και τι θα ήθελες να γνωρίσουν οι νεότεροι;

Θεωρώ ότι η τοπική μας μουσικοχορευτική παράδοση είναι από τις αρχαιότερες στην Ελλάδα, ίσως και η αρχαιότερη... Ο Σίμων Καράς είπε, όταν ενσωματώθηκαν τα Δωδεκάνησα στην Ελλάδα, ότι ήταν ένα ανοιχτό μουσείο λαογραφικής ιστορίας.

Η μουσική μας είναι αρχαιοπρεπής σε ένα μεγάλο βαθμό, ενώ διασώζονται βυζαντινοί ήχοι μέσα από τους καθιστικούς σκοπούς και τα τραγούδια.

Οι χοροί είναι ίδιοι σχεδόν σε όλα τα νησιά και παρουσιάζουν μια τελείως διαφορετική εικόνα από την υπόλοιπη Ελλάδα. Ειδικά τη Σούστα, δεν την καταλαβαίνουν, πώς χορεύεται, άνθρωποι από τον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο.

Θα ήθελα οι νεότεροι να γνωριστούν με τους ντόπιους χορούς και μέσα από τα μαθήματα να μάθουν κάποιες ιστορικές σημειώσεις, που θα τους δώσουν ένα λόγο να είναι πιο περήφανοι για την καταγωγή τους.