Η συνδρομή της Ιεράς Μητροπόλεως Ρόδου στους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Κυριάκος Μιχ. Χονδρός
chondros.kyr@gmail.com

Β’ μέρος.
Η Εκκλησία της Ρόδου, μπορεί να έμεινε ακέφαλη, όμως, οι θεσμοί λειτουργούν άψογα, κάτω από την ιταλική φασιστική βαριά μπότα.

Τα εκκλησιαστικά ταμεία συνεχίζουν απρόσκοπτα να στηρίζουν τα εκπαιδευτικά ιδρύματα, όπως το εκπαιδευτικό προσωπικό και άλλες ανάγκες των σχολείων.
Επίσης μέσω του Ελληνικού Προξενείου, η ελληνική κυβέρνηση στήριζε οικονομικά τα σχολεία του νησιού, καθώς επίσης και οι ομογενείς Ρόδιοι.
Μέχρι και τη Συνθήκη της Λωζάνης οι Ιταλοί αναγνώριζαν τα δικαιώματα της Εκκλησίας Ρόδου και Δωδεκανήσου, μετά όμως από την υπογραφή της Συνθήκης (1923), εφεύρισκαν διάφορα προσκόμματα.

Το Γραφείο της Ι.Μ.Ρ. εξέδιδε ανακοινώσεις προς τον τοπικό Τύπο, αναφέροντας τις δραστηριότητές της, βάση των οποίων γνωρίζουμε σήμερα αρκετές χρήσιμες πληροφορίες και για τους κατατρεγμένους και ξεριζωμένους.

Η Ι.Μ.Ρ. είχε άψογη συνεργασία τόσο με το Ελληνικό Προξενείο Ρόδου, όσο και με τα τοπικά σωματεία, όπως με τη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Ρόδου, η οποία συγκέντρωσε ένα χρηματικό ποσό για την ανέγερση πανελλήνιων ορφανοτροφείων, εκτός Ρόδου.
Οι πρώτες πιεστικές ανάγκες των προσφύγων όπως διατροφή, στέγαση, ιατρική περίθαλψη, αντιμετωπίστηκαν στοιχειωδώς από την Ι.Μ.Ρ. από το Ελληνικό Προξενείο καθώς και από φιλανθρωπικές οργανώσεις όπως το Φιλόπτωχον Ταμείο και η Επιτροπή Κυριών και Δεσποινίδων, που δραστηριοποιήθηκαν άμεσα αυτή την περίοδο.

Οι Ιταλοί κατέγραφαν λεπτομερώς τα ονόματα των προσφύγων, την ηλικία τους, τον τόπο προέλευσης και διαμονής, το επάγγελμά τους, την οικογενειακή κατάσταση κτλ. Δυστυχώς, ο ανθρωπογεωγραφικός χάρτης έχει κατά μεγάλο μέρος απολεσθεί.

Η Ι.Μ.Ρ. χωρίς ιδιαίτερους χρηματικούς πόρους, παρείχε τροφή, περίθαλψη, στέγαση στους ταλαιπωρημένους και εξαντλημένους πρόσφυγες.
Στις 12 Σεπτεμβρίου ημέρα Κυριακή, έφθασε στη Ρόδο, έκκληση του Οικ. Πατριάρχη Μελέτιου που απευθύνεται σε πλούσιους και φτωχούς, προκειμένου να ανταποκριθούν σε έρανο για την περίθαλψη των προσφύγων, η οποία διαβάστηκε σε όλες τις εκκλησίες.

Στο μεταξύ, η δισεβδομαδιαία εφημερίδα «Ροδιακή» στη μόνιμη στήλη της Ροδιακά Χρονικά καθιερώνει από τις 17/9/1922 αφιερώματα υπέρ των προσφύγων:
Η «Ροδιακή» επιθυμούσα να φανή χρήσιμος εις τους εν τη πόλει πρόσφυγας ανοίγει χάριν αυτών ειδικήν στήλην εις την οποίαν θα δύνανται δωρεάν να δημοσιεύσωσι παν ότι ενδιαφέρει αυτούς ως πληροφορίας, διευθύνσεις κτλ.

Η ίδια εφημερίδα καταχωρούσε όχι μόνο ειδήσεις αλλά και τις αυθόρμητες και πρόθυμες προσφορές και υπηρεσίες της Ι.Μ.Ρ. των σωματείων ακόμα και των Ιταλικών Αρχών.
Κάτω από τις στήλες της εφημερίδας, δια τους πρόσφυγας, όπου αναζητούνται σχετικές πληροφορίες για πρόσωπα που χάθηκαν στην Καταστροφή, υπογράφει η Ι.Μ.Ρ.

Οι πρόσφυγες που μοιράσθηκαν σε συνοικίες της πόλης και σε χωριά τη φροντίδα ανέλαβε η Ι.Μ.Ρ. με συνεπικουρούμενη τον Νικόλαο Καραγιάννη ως πρόεδρο της Φιλοπτώχου Αδελφότητος και με επιτροπές αποτελούμενες από τους ιερείς και από γυναίκες της κάθε ενορίας.
Τα μέλη της Επιτροπής αυτής: Βιττώρια Γ., Βομβύλα Α., Δρακίδου Γ., Ζησιμάτου Γ., Καλαμπίχη Ε., Μαλτέζου Β., Μπόνη Μ., Πατάκα Κ., Περίδη Στ., Σούρη Α., Τσουβαλά Ν., Φώκιαλη Μ., Χιώτου Ι. και Χρυσοχόου Ν.

Η γυναίκα που φρόντισε σε μεγάλο βαθμό του πρόσφυγες ήταν η Σωσάννη Π. Γενηδουνιά, μητέρα του φαρμακοποιού Διονυσίου Γενηδουνιά.
Οι Ιταλικές Αρχές εγκατέστησαν πρόσφυγες στην περιοχή «Κόβα».
Αρκετά χωριά, ακόμα και τα πλέον φτωχά, πρόσφεραν βοήθεια μέσω της Ι.Μ.Ρ.:
Η Κοινότητα Κοσκινού, παρέδωκεν εις την Ι. Μητρόπολιν υπέρ αυτών διάφορα είδη τροφίμων, ιματισμόν και ποσόν τι χρηματικόν.
Κατά την απουσία του Μητροπολίτη Αποστόλου, δυο ιερωμένοι με ιδιαίτερη προσωπικότητα και ουσιαστικό έργο, θα αποτελέσουν τους εκπροσώπους της Ι.Μ.Ρ. Είναι ο Αρχιερατικός Επίτροπος Παπαμιχαήλ και ο Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος Σμυρνάκης.

Το έργο της Ι.Μ.Ρ. συνεχίζουν λαμπροί ιεράρχες και άξιοι ιερείς στην πόλη και στα χωριά και συγκεκριμένα στα Εκκλησιαστικά, στα Εκπαιδευτικά και στα Κοινοτικά πράγματα του τόπου. Πολλοί δάσκαλοι των χωριών ήταν παράλληλα γραμματείς των εκκλησιαστικών επιτροπών και γραμματείς των κοινοτήτων. Επίσης συνεχίστηκαν τα κατηχητικά στις Εκκλησίες καθώς και τα κηρύγματα. Τα Ιερατικά Φροντιστήρια, η Βυζαντινή Μουσική και τα Συσσίτια.

Το έργο του Μητροπολίτη Αποστόλου, συνέχισαν λαμπροί ιερωμένοι:
• Ο Πρωτοσύγκελος Κωνσταντίνος,
• Ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος ΠαπαΜιχαήλ,
• Ο προεδρεύων της Ι.Μ.Ρ. Αρχιμανδρίτης Γεράσιμος Σμυρνάκης.
• Ο Αρχιμανδρίτης Μεθόδιος ΠαπαΑποστόλου,
• Ο εφημέριος του Μητροπολιτικού ναού ΠαπαΧριστοδούλου
• Ο Πρωτοσύγκελος Ιωακείμ Ζουμάκης, επίσης
• Ο θεολόγος Εμμανουήλ Καρπαθίου
• Ο θεολόγος - διάκονος Φιλάρετος Κυρίτσης
καθώς και άλλοι ιερωμένοι και μη τα ονόματα των οποίων είναι προς αναζήτηση.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να μνημονεύσουμε τους αφανείς ιερείς των χωριών και της πόλης, αυτοί που όχι μόνο καθοδηγούσαν το λαό, αλλά στήριξαν και βοήθησαν ως φιλόξενοι, φιλάνθρωποι, προσκολλημένοι στο Λόγο του Ναζωραίου, στην αποκατάσταση προσφύγων.
«Τη 29ην Νοεμβρίου και την 3η Δεκεμβρίου 1923 και ώραν 2. μ.μ. δοθήσεται εν τω Βενετοκλείω Γυμνασίω υπό του Γ.Σ. Διαγόρα τη ευγενή συμπράξει αξιοτίμων Δεσποινίδων και Κυριών πάνυ προθύμως και ευγενώς δεχθέντων, μουσικοθεατρική ημερίς υπέρ του Διαγόρα και υπέρ των Προσφύγων. (εφημ. Ροδιακή 23.1.1922)».

Δήλωση
«Η Εφορεία των Κεντρικών Σχολών Ρόδου, επιθυμούσα όπως διευκολύνη κατά το δυνατόν την εις τας σχολάς φοίτησιν των προσφυγοπαίδων, απεφάσισε κατά την τελευταίαν αυτής συνεδρίαν, όπως άπαντα τα τέκνα των προσφύγων τα διαμένοντα εν Ρόδω, γίνωνται δεκτά είς τε το Βενετόκλειον Γυμνάσιον, την Αστική και το Καζούλλειον Παρθεναγωγείον, δωρεάν, προσέτι δε παρέχωνται αυτοίς δωρεάν βιβλία και γραφική ύλη. (εφημ. Ροδιακή 27.8.1923»
Η Ι.Μ.Ρ. ήταν πρωταγωνίστρια δύναμη σε μεγάλο καθοριστικό βαθμό και κέντρο των Ελλήνων Ορθοδόξων κατοίκων, που κυριάρχησε σ’ ένα ταραχώδη περιβάλλον όπου περιέθαλψε και φρόντισε τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Εφήρμοσε στην πράξη τη συνεργασία και αλληλεγγύη με άλλους φορείς όπως με το Ελληνικό Προξενείο Ρόδου, με τους ιερείς, τις γυναίκες της κάθε ενορίας και με φιλανθρωπικά σωματεία.

Ισχυρό όπλο στον αγώνα τους για να νιώσουν τον αέρα ελευθερίας και της ανακούφισης, τόσο οι μόνιμοι κάτοικοι, όσο και οι πρόσφυγες, ήταν ο ρόλος της Ιεράς Μητρόπολης Ρόδου, με πρωταγωνιστή τον Μητροπολίτη Απόστολο. Η Ορθόδοξος Κοινότης Ρόδου, όπως ονομαζόταν, κατόρθωσε μέσα από τη χριστιανική πίστη να κρατήσει άσβεστη τη δάδα των πιστών.

(Το άρθρο αποτελεί περίληψη της εισήγησης του υπογραφόμενου από την εκδήλωση της Ιεράς Μητροπόλεως Ρόδου με θέμα «Δωδεκάνησα – Μικρασία» που έγινε στις 10.9.2022 στη Νέα Πτέρυγα του Νεστοριδείου Μελάθρου (Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης).

Δείτε εδώ το μέρος (Α')