Μαρία Καρίκη: Αποποίηση ευθυνών

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η
Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Πόσο εύκολο και βολικό άραγε είναι να φταίνε πάντα και μόνο οι άλλοι; Έτσι, έχουμε την άνεση να επικρίνουμε και να κατηγορούμε τους άλλους για οτιδήποτε δεν έχει την έκβαση που θα θέλαμε. Αναγνωρίζουμε τα λάθη των άλλων, τα βαφτίζουμε όπως θέλουμε και τους επισημαίνουμε συνεχώς πόσο ανεπαρκείς και «λίγοι» είναι. Εμφυτεύουμε την ενοχή στην απέναντι πλευρά. και εμείς νιώθουμε μια χαρά, ανάλαφροι και ανακουφισμένοι που καταφέραμε και μετατοπίσαμε την ευθύνη αλλού...

Πώς λέγεται, λοιπόν, κάποιος που μεταφέρει συνεχώς τις ευθύνες στους άλλους; Χειριστικός; Τοξικός; Ανώριμος; Εγωκεντρικός; Εγωιστής; Ναρκισσιστής; Συμπλεγματικός; Όπως και να λέγεται, το σίγουρο είναι ότι καταφέρνει να πείθει τα άλλα άτομα ότι πράγματι εκείνοι φταίνε για όλα! Μηδενική αυτοκριτική από μέρους του! Μηδενική ενσυναίσθηση! Καμία παραδοχή ή αναγνώριση της δικής του συμμετοχής σε ό,τι συμβαίνει.

Σαν να μη λαμβάνει καθόλου υπόψη του ότι οι σχέσεις είναι μια αμοιβαία αλληλόδραση και ένα πλαίσιο συνδιαμόρφωσης κι όχι απλά υπόθεση του ενός. Επικρατεί, μάλλον, μέσα του το μοτίβο «είμαστε δύο, αλλά για τα «στραβά» φταίει μόνο ο ένας».

Συχνά αναρωτιόμαστε γιατί οι ανθρώπινες σχέσεις περνούν μια τόσο μεγάλη κρίση. Δυστυχώς, αν δεν είμαστε ισορροπημένοι και ολοκληρωμένοι ως μονάδες, δε θα μπορέσουμε να αναπτύξουμε και υγιείς σχέσεις.

Μας νοιάζει περισσότερο να έχουμε δίκιο, παρά να διερευνήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει στη σχέση μας, αποφεύγοντας να μπούμε στη θέση του άλλου. Μοιάζει σαν να περιμένουμε στη «γωνία» το άλλο άτομο για να προλάβουμε να του χρεώσουμε λάθη, παραλείψεις, αστοχίες πριν εκείνο προλάβει να πει κάτι για εμάς. Και κάπως, έτσι, γίνονται οι σχέσεις μας ανταγωνιστικές, ίσως και τοξικές.

Το να μπορεί κανείς απέναντι σε ένα πρόβλημα ή ένα αδιέξοδο (που αφορά και σε άλλα άτομα) να ξεκινά πρώτα από τον εαυτό του αποτελεί σπουδαίο προσόν. Η αυτοκριτική οφείλει να προηγείται της κριτικής των άλλων. Ακόμα και αν η συμπεριφορά του άλλου ανθρώπου είναι ξεκάθαρα αρνητική, θα πρέπει πρώτα να αναρωτηθώ γιατί εγώ την ανέχομαι και την υπομένω!

Όπου αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας θύτης, υπάρχει κι ένα θύμα. Γιατί το θύμα παραμένει σε μια άνιση σχέση, όπου η αξιοπρέπειά του και η προσωπικότητά του συνεχώς προσβάλλονται; Γιατί μένει κάποιος κάπου που δεν εκτιμάται; Αυτό αξίζει να διερευνηθεί στα πλαίσια της αυτοκριτικής.
Είναι αξιοσημείωτο να αναγνωρίζει κανείς τη συμμετοχή του σε ό,τι τον αφορά και να παραδέχεται τα όσα ξεκινούν από τον ίδιο.

Μια τέτοια στάση μπορεί να διασώσει μια σχέση και να τη βελτιώσει. Αντίθετα, άκαμπτες συμπεριφορές, απολυτότητες, κατηγορίες προς πάσα κατεύθυνση (αρκεί να μην εμπεριέχουν το ίδιο το άτομο που τις κατονομάζει) και τιμωριτικές ή εκδικητικές διαθέσεις δεν βοηθούν σε τίποτα.
Μόνο χειρότερα θα κάνουν τα πράγματα.

Η αποποίηση των ευθυνών δεν είναι απαραίτητη να γίνεται σκόπιμα και συνειδητά. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντιλαμβάνονται καν ότι το κάνουν.
Πιστεύουν πραγματικά ότι δε φταίνε (ποτέ) σε τίποτα και είναι πεπεισμένοι ότι αν ο άλλος δεν έλεγε αυτό που είπε ή αν δεν έκανε αυτό που έκανε, τίποτα δε θα πήγαινε στραβά.

Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν καλλιεργήσει τη δεξιότητα της ενσυναίσθησης και του αναστοχασμού. Δε γίνονται παρατηρητές του εαυτού τους και δε μπορούν επομένως να αλλάξουν και να βελτιωθούν.

Όταν επαναλαμβάνονται συγκρούσεις και τριβές σε μια σχέση, σημαίνει ότι η σχέση αυτή παραμένει καθηλωμένη στο ίδιο σημείο. Ενεργοποιούνται συνεχώς μοτίβα και φαύλοι κύκλοι που επαναλαμβάνονται σχεδόν αυτοματοποιημένα, χωρίς κανένα άτομο να αναλαμβάνει την πρωτοβουλία να τα σταματήσει. Είτε γιατί δεν τα αναγνωρίζουν, είτε γιατί τα έχουν συνηθίσει, είτε γιατί κανείς δεν υποχωρεί από τη θέση του και τη θεώρησή του.

Η ανάληψη της ευθύνης είναι δείγμα ωριμότητας, ευφυϊας, παιδείας, πολιτισμού και συναισθηματικής νοημοσύνης. Είναι θετικό σημάδι να ακούς έναν άνθρωπο να παραδέχεται, να αναγνωρίζει τα λάθη του, να αναθεωρεί, να ζητά συγγνώμη, να αναζητά λύσεις και εναλλακτικές προς βελτίωση από το να αναλώνεται σε κατηγορίες, προσβολές, επίδειξη δύναμης και μείωση των πάντων γύρω του, προκειμένου να αποδείξει πόσο «δίκιο» έχει.

Προσοχή, λοιπόν, στους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφεστε. Η αποκωδικοποίησή τους γίνεται μέσα από τις συμπεριφορές και τις αντιδράσεις τους στις αντιπαραθέσεις και τις διαφωνίες που προκύπτουν.

Από εκεί μπορείς να καταλάβεις πολλά για το άλλο άτομο. Ο τρόπος που θα διαφωνήσουμε και θα τοποθετηθούμε θα αποκαλύψει εν τέλει πόσο συμβατοί ή όχι είμαστε μεταξύ μας!

Κι αυτό γιατί οι σχέσεις δείχνουν την ποιότητά τους στα δύσκολα κι όχι στα εύκολα... Το νου μας, λοιπόν, στις λεπτομέρειες της αντίδρασης του «σημαντικού» άλλου (που μάλλον προσπερνάμε)...