Σ. Ηρακλείδου: Εις μνήμην Αγλαΐας (Νέλλης) Κάσδαγλη

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η
Σοφία Ηρακλείδου
Ιστορικός, συγγραφέας
Υποψήφια Διδάκτωρ Ιστορίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Στα τέλη του 2015 έκανα τα πρώτα μου δειλά βήματα στον χώρο της ιστορικής έρευνας, έχοντας επιλεγεί από το Ίδρυμα Λοχαγού Φανουράκη, ως ιστορικός με καταγωγή από τη Χάλκη της Δωδεκανήσου, για να φέρω εις πέρας ένα ιδιαίτερα απαιτητικό ερευνητικό έργο, τη μελέτη ενός κώδικα της Χάλκης του 19ου αιώνα, ο οποίος περιείχε δικαιοπρακτικά έγγραφα (προικοσύμφωνα, διαθήκες και άλλα παρόμοια έγγραφα).

Από τη στιγμή που συνάντησα την Αγλαΐα Κάσδαγλη, καθηγήτρια - τότε -Ιστορίας Μέσων Χρόνων στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, Δωδεκανήσια με καταγωγή από Ρόδο και από την Κω, έμελλε ν’ αλλάξει η επαγγελματική μου σταδιοδρομία για πάντα.

Από φιλόλογος στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση σύντομα μεταπήδησα στον συναρπαστικό χώρο της ιστορικής έρευνας, ο οποίος αποδείχτηκε ο δικός μου ζωτικός χώρος. Διερωτώμενη δέκα χρόνια αργότερα το «γιατί», η απάντηση που δίνω στον εαυτό μου είναι η εξής, η τύχη που είχα να συναντήσω στα πρώτα μου βήματα, την Αγλαΐα Κάσδαγλη.

Ως ελάχιστη ένδειξη ευγνωμοσύνης προς το πρόσωπό της, σήμερα που δεν βρίσκεται πλέον ανάμεσά μας, θα ήθελα να μοιραστώ δημόσια την εμπειρία μου μαζί της.

Το πρώτο και κύριο στοιχείο που διέκρινε όποιος είχε τη χαρά να τη γνωρίζει ήταν ότι υπήρξε άνθρωπος φύσει γλυκός και ευγενικός.

Μία προσωπικότητα προικισμένη με το χάρισμα της μεταδοτικότητας, την οποία τροφοδοτούσε ένα απέραντο φάσμα γνώσεων που είχε αποκτηθεί, αφενός κατά τη διάρκεια των παιδικών της χρόνων μέσα σε μία οικογένεια περιτριγυρισμένη από πνευματικούς ανθρώπους και αφετέρου, από την αδιάλειπτη προσωπική της μελέτη, η οποία συνεχίστηκε ακούραστα μέχρι το τελευταίο διάστημα της ζωής της.

Από τις πρώτες μας συναντήσεις στην Κρήτη ένιωθα τη φιλόξενη διάθεση με την οποία με περιέβαλλε. Αν και αντιμετώπιζε – σχεδόν σε όλη της τη ζωή- σοβαρά προβλήματα υγείας, αυτά δεν στάθηκαν ποτέ εμπόδιο σε τίποτα, ούτε καν στις συζητήσεις μας οι οποίες διαρκούσαν ώρες κάθε φορά που την επισκεπτόμουν στο Ρέθυμνο. Συζητήσεις γόνιμες που άνοιγαν διάπλατα τους ερευνητικούς μου ορίζοντες.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ με τι προσμονή και ενδιαφέρον περίμενε να της παρουσιάσω κάθε φορά τα αποτελέσματα της έρευνάς μου και να τα συζητήσουμε ανταλλάσσοντας ελεύθερα απόψεις.

Η Αγλαΐα Κάσδαγλη, με δίδαξε μεθοδολογία στην έρευνα, χωρίς όμως ποτέ να επιβάλλει το σκεπτικό της. Αντίθετα, με παρότρυνε να βρω τον δικό μου τρόπο προσέγγισης, οργάνωσης, καταγραφής και ανάλυσης της ιστορικής πληροφορίας.

Ουσιαστικά, μέσα από την εποικοδομητική μας σχέση αγάπησα τον χώρο της έρευνας. Αυτό το οφείλω σε εκείνη. Και όταν πια ολοκληρώθηκε η μελέτη και εκδόθηκε σε βιβλίο η επαφή μας δεν τελείωσε εκεί. Η Αγλαΐα Κάσδαγλη συνέχισε να στέκεται πολύτιμη βοηθός, φίλη και σύμβουλος σε κάθε επόμενο μου βήμα.

Η Αγλαΐα Κάσδαγλη υπήρξε ακούραστη ερευνήτρια, καθηγήτρια με αστείρευτη αγάπη για τη ζωή, τη μάθηση και τους φοιτητές της, παράδειγμα προς μίμηση για όλους εμάς.

Ανταποκρινόταν με απίστευτη προθυμία και όρεξη σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, η οποία για εκείνη, λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας, ήταν ένας διαρκής αγώνας.

Ακόμα και έτσι όμως, ποτέ δεν έχασε το χαμόγελό της λες και τίποτα δεν κατάφερνε να δαμάσει τη δύναμη που ανάβλυζε αφειδώς από μέσα της. Το μεν σώμα μπορεί να ατροφούσε, το δε πνεύμα αναδεικνυόταν μέρα με τη μέρα ακόμα και στον τελευταίο δύσκολο καιρό πιο δυνατό από ποτέ.

Καθώς γράφω αυτά τα λόγια για την αγαπημένη μου καθηγήτρια και φίλη, Αγλαΐα Κάσδαγλη, μόνο μία λέξη μπορώ να σκεφτώ και αυτή είναι ένα «ευχαριστώ»…

Λίγα λόγια για την οικογένειά της και την ακαδημαϊκή της σταδιοδρομία

Η Νέλλη, όπως την αποκαλούσαν οι φίλοι της, είχε καταγωγή από τη Ρόδο από την πλευρά της γιαγιάς της (μητέρας του πατέρα της) Αγλαΐας Βενετοκλή και από την Κω από την πλευρά του παππού της Χριστόφορου Κάσδαγλη.

Ήταν κόρη του Μανώλη Κάσδαγλη, συγγραφέα και επί σειρά ετών διευθυντή του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας, του οποίου υπήρξε εμπνευστής μαζί με τον επίσης Δωδεκανήσιο Διοικητή της Τράπεζας Γεώργιο Μαύρο. Υπήρξε κόρη της ποιήτριας και έγκριτης μεταφράστριας Λίνας Κάσδαγλη. Επίσης, ήταν ανιψιά του γνωστού Ροδίτη συγγραφέα Νίκου Κάσδαγλη.

Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (M.A.) στην Κοινωνική Ιστορία του Μεσαίωνα στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ (Αγγλία), και διδακτορικό δίπλωμα (PhD) στο ίδιο Πανεπιστήμιο, με θέμα διατριβής τη μελέτη της κοινωνικής και οικονομικής ζωής στη Νάξο κατά τον 17ο αιώνα μέσα από τα νοταριακά έγγραφα.

Είχε κάνει αρχειακές έρευνες σε ελληνικά αρχεία, καθώς και στη Βενετία, στη Ρώμη, στη Βρετανική Βιβλιοθήκη και στη συλλογή χειρογράφων της πανεπιστημιακής βιβλιοθήκης του Αμπερντίν, όπου ταξινόμησε και καταλογογράφησε το αρχείο του φιλέλληνα Τόμας Γκόρντον.

Δίδαξε και εργάστηκε ως ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ και στο Πανεπιστήμιο του Αμπερντίν (Σκωτία). Από το 1994 έως και το ακαδημαϊκό έτος 2018-19 δίδαξε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, πρώτα ως ειδική επιστήμων και στη συνέχεια ως λέκτορας, επίκουρη, αναπληρώτρια καθηγήτρια και τέλος καθηγήτρια της Ιστορίας Μέσων Χρόνων.

Ο γενικός προβληματισμός της εστίαζε στα δικαιοπρακτικά («νοταριακά») συμβόλαια, με πρωταρχικό στόχο να μελετήσει συγκριτικά και σε βάθος τη μεταβίβαση της περιουσίας μεταξύ των γενεών και τη δομή της οικογένειας στον ελληνικό χώρο κατά την πρώιμη νεότερη εποχή.

Τέλος, ασχολήθηκε με μεταφράσεις ιστορικών μελετών, ενώ στα ερευνητικά της ενδιαφέροντα συγκαταλέγονταν οι συγκριτικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις σε θέματα οικονομικής και κοινωνικής Ιστορίας τόσο στη Μεσαιωνική Ευρώπη όσο και στον ελληνικό χώρο κατά τη μεσαιωνική και νεότερη εποχή. Ειδικότερο ενδιαφέρον για την αγροτική ιστορία, τα κληρονομικά συστήματα και την ιστορία της οικογένειας.