Ηλίας Καραβόλιας: Ένα μακρόχρονο σιωπηρό πραξικόπημα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

Οι ρίζες του κακού πίσω από την αμερικανική εξωτερική πολιτική κρύβονται όχι μόνο στα βάθη της ιστορίας της, μια ιστορία όμως φιλελευθερισμού και ευημερίας πολλών γενεών, και όχι μόνο ηγεμονίας και ιμπεριαλισμού.

Ο Τραμπ είναι δημιούργημα του καπιταλισμού – είναι η προσωποποίηση του. Και αυτό το ξεχνάμε σήμερα, που οι νεολογισμοί και οι λέξεις δεν επαρκούν πλέον για να δώσουμε πρόσημο στο σύστημα.

Χρησιμοποιούσαμε π.χ. τον όρο «ασταθής πολυπολισμός» για να περιγράψουμε το δυναμικό των γεωπολιτικών σχέσεων μεταξύ μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων στον σύγχρονο πολυπολικό κόσμο. Στο νέο σκηνικό όμως, και πίσω από την απαγωγή Μαδούρο, υπάρχει, ταπεινά φρονώ, μια παράλληλη ανάγνωση.

Έχουμε μέχρι στιγμής έναν μερικό εκτοπισμό του πιστωτικού συστήματος από το κέντρο των κυβερνητικών χειρισμών στις ΗΠΑ. Και αυτό αλλάζει πολλά, όπως π.χ. τους βαθμούς ελευθερίας των αγορών.

Συνέβη σταδιακά ένα «σιωπηρό πραξικόπημα» εδώ και δεκαετίες μέσα στην Αμερική, με αποκορύφωμα την εκλογή Τραμπ: μια ανασύνθεση του κεφαλαίου, η οποία φυσικά δεν είναι ασυσχέτιστη με το φαινόμενο των υπερκεφαλαιοποιήσεων στα τεχνολογικά ολιγοπώλια της Wall Street (π.χ. παρά τα γεγονότα, ανεβαίνει ακάθεκτα προς τις 50.000 μονάδες).

Αυτό ντοπάρει, μεταξύ άλλων, τη σχιζοειδή ροπή του Τραμπ για να εξάγει παγκοσμίως τον ηγεμονικό φόβο (για κατάκτηση εδαφών), με στόχο όμως κυρίως να επαναπατρίσει κεφάλαια που μετανάστευσαν στα φτηνά εργοστάσια του πλανήτη.

Αλλά ας μην μας ξεγελάει ο νεοϊμπεριαλισμός του Τραμπ: εξακολουθεί να υφίσταται ένας πολυπολικός ασυντόνιστος καπιταλιστικός κόσμος με ισχυρά κέντρα και ισχυρές περιφέρειες.

Οι ροές του κεφαλαίου και η απεδαφικοποίησή του δομούν ένα περιβάλλον σταθερής ανισορροπίας μέσα στο οποίο πορεύεται ο πλανήτης.

Ο Τραμπ και η κλίκα του δεν προσπαθούν να κάνουν μεγάλη την Αμερική, αλλά να μεγαλώσουν την κερδοφορία του μεγάλου αμερικανικού κεφαλαίου μέσα σε αυτό το παγκόσμιο τοπίο.

Αυτή η κούρσα, λοιπόν, είναι πάντα καταδικασμένη να είναι «διεθνής» και δεν αφορά ποτέ μόνον έναν πόλο του συστήματος. Και στην κούρσα αυτή κάποιοι θα χάνουν – το παίγνιο δεν είναι απλά συναλλακτικό.

Το σίγουρο είναι ότι οι ανισότητες παγκοσμίως θα αυξάνονται από τις εσωτερικές διαφορές του συστήματος, τις οποίες πυροδοτεί η επίθεση του αμερικανικού μεγάλου κεφαλαίου στους ανταγωνιστές του.

Το μείζον όμως, παρά την παράνοια των απαιτήσεων του Τραμπ, εξακολουθεί να κρύβεται αλλού: στη μικροοικονομική της εργασίας και τη μικροφυσική του κεφαλαίου, περισσότερο από το αποτέλεσμα των εμπορικών πολέμων με τους δασμούς.

Τα περίφημα κενά παραγωγικότητας, ανταγωνιστικότητας, αποδοτικότητας, καθώς και τα συγκυριακά συγκριτικά πλεονεκτήματα θα καλύπτονται από «επιχειρησιακά γεγονότα» (πολέμους, πραξικοπήματα) για να αυξηθεί η κερδοφορία του διεθνοποιημένου κεφαλαίου.

Και αυτό έχει ρίζες ιδεολογικής στρατηγικής, έχει βάσεις που εγκαταστάθηκαν στην αγορά και στην κοινωνία, μεθοδικά, με κοινωνική μηχανική και βιοπολιτική.

Αξίζει, λοιπόν, να μελετήσουμε από πού προέρχεται και πού μπορεί να καταλήξει αυτός ο τρόπος εξαγωγής του αμερικανικού αυτού «προϊόντος».

Ένα από τα πολλά βιβλία σχετικά με τις ιστορικές ρίζες των φαινομένων αυτών αφορά τους ιδεολόγους της ελεύθερης αγοράς που μεταπολεμικά πλαισίωσαν κυβερνήσεις και υπουργεία.

Πολλοί Αμερικανοί, πίσω από τον μιλιταρισμό, ξέρουν καλά ότι κάτι θεμελιώδες έχει πάει στραβά στη χώρα τους που τελικά έβγαλε τον Τραμπ πρόεδρο.

Γιατί π.χ. η πλήρης απασχόληση (μικρή ανεργία έχουν) δεν εγγυάται πλέον οικονομική σταθερότητα;
Γιατί οι σπουδές στο πανεπιστήμιο κοστίζουν δάνειο που διαρκεί μια ολόκληρη ζωή;
Και γιατί δεκαετίες υποσχέσεων για ελεύθερη αγορά δεν έχουν αποφέρει περισσότερη ελευθερία, αλλά περισσότερα χρέη και περιορισμούς;

Στο βιβλίο The Quiet Coup, η Mehrsa Baradaran, μια κορυφαία δημόσια διανοούμενη, υποστηρίζει ότι τα προβλήματα της Αμερικής πηγάζουν από την αγοροκεντρική δοξασία του νεοφιλελευθερισμού.

Πολύ περισσότερο από μια απλή οικονομική θεωρία, ο νεοφιλελευθερισμός και οι οπαδοί του μεταμόρφωσαν τον αμερικανικό νόμο, δημιουργώντας όχι λιγότερους νόμους, αλλά πιο περίπλοκους κανονισμούς που ωφελούν πολύ απλά τους πλούσιους.

Από τον ρόλο του νεοφιλελευθερισμού ως εργαλείου ιδεολογικού πολέμου κατά των κινημάτων για τη φυλετική δικαιοσύνη στη δεκαετία του 1960, μέχρι την πλήρη θεσμική κατάκτηση της εξουσίας στη δεκαετία του 1980 και την κατάρρευση των κρυπτονομισμάτων στη δεκαετία του 2020, φθάσαμε σήμερα στα στρατιωτικά χτυπήματα του Τραμπ.

Αυτή η συγγραφική δουλειά, με ουσιαστική χρονολόγηση της Baradaran, δείχνει ότι η νεοφιλελεύθερη εποχή – και η νομιμοποιημένη μαζική λεηλασία από τον ιδρώτα των πολλών – απέχει πολύ από το τέλος της και, στην πραγματικότητα, επιταχύνεται. Μαζί της, και το εξαγώγιμο αμερικανικό προϊόν της (φόβος).