Νίκος Κωνσταντινίδης: Η τέχνη ως αντίδοτο στην παράνοια της εποχής

Ελευθερία Πελλού

Υπάρχουν κάποιες στιγμές που το θέατρο καταφέρνει να αποτυπώσει την εποχή του με τρόπο τόσο άμεσο και ειλικρινή, που η ανταπόκριση του κοινού είναι πλέον μονόδρομος. Αυτό συμβαίνει και με το θεατρικό έργο του Νίκου Κωνσταντινίδη, «5 ιστορίες για να (μην) τρελαθείς», το οποίο σε σκηνοθεσία της Σουσάνας Καρδούλια, συνεχίζει την επιτυχημένη του πορεία με αλλεπάλληλα sold out, κερδίζοντας την αγάπη και την εμπιστοσύνη των θεατών.

Ποιο είναι όμως το μυστικό αυτής της επιτυχίας; Ίσως το γεγονός ότι οι ήρωές του είμαστε εμείς οι ίδιοι. Ένας οικονομολόγος, μια δημόσια υπάλληλος, ένας γκρινιάρης πολίτης, μια φοιτήτρια και ένας αγρότης, άνθρωποι της διπλανής πόρτας, γνώριμοι και οικείοι, ανεβαίνουν στη σκηνή και μας τα λένε όλα «χωρίς φίλτρα».

Μέσα από μια κωμωδία που ρέει αβίαστα, ο συγγραφέας καταφέρνει να μας φέρει αντιμέτωπους με τις "αλήθειες τρέλας" της δικής μας ζωής, κάνοντάς μας να γελάμε με τα παθήματά μας και, ταυτόχρονα, να σκεφτόμαστε βαθύτερα όσα μας προσπερνούν.

Σήμερα, φιλοξενούμε στη «Ροδιακή» τον Νίκο Κωνσταντινίδη, για να συζητήσουμε για την έμπνευση πίσω από αυτούς τους χαρακτήρες, τη δύναμη του «χωρίς φίλτρα» λόγου και το πώς το θέατρο μπορεί να γίνει το καλύτερο φάρμακο για την… παράνοια της καθημερινότητας.

Το έργο σημειώνει διαδοχικά sold out και ο κόσμος δείχνει να ταυτίζεται απόλυτα. Τι πιστεύεις ότι είναι αυτό που έκανε την παράσταση τόσο αγαπητή;

«Νομίζω πως ζούμε σε μια εποχή που όλα είναι “φιλτραρισμένα”, από τις φωτογραφίες μας στα social media μέχρι τον τρόπο που μιλάμε δημόσια. Ο κόσμος έχει κουραστεί από την υποκρισία και την “τακτοποιημένη” βιτρίνα. Όταν, λοιπόν, βλέπει επί σκηνής χαρακτήρες να ξεσπούν, να γκρινιάζουν και να λένε αλήθειες που όλοι σκεφτόμαστε αλλά φοβόμαστε να ψιθυρίσουμε, νιώθει μια απίστευτη λύτρωση. Το sold out δεν είναι απλώς μια εμπορική επιτυχία, είναι η απόδειξη ότι έχουμε ανάγκη να γελάσουμε με τα χάλια μας, χωρίς ενοχές».

Ανάμεσα στον οικονομολόγο, τον αγρότη και τη δημόσια υπάλληλο, βλέπουμε χαρακτήρες που μοιάζουν να βγήκαν από τη διπλανή μας πόρτα. Πόσο δύσκολο ήταν για σένα ως συγγραφέα να ισορροπήσεις ανάμεσα στο γέλιο και στις σκληρές αλήθειες της ζωής τους;

«Η ισορροπία αυτή είναι σαν το σχοινί του ακροβάτη. Αν γείρεις πολύ προς την αλήθεια, το έργο γίνεται βαρύ και δυσνόητο. Αν γείρεις μόνο προς το γέλιο, γίνεται μια ρηχή φάρσα. Για μένα, το κλειδί ήταν η παρατήρηση. Ο αγρότης ή η δημόσια υπάλληλος δεν είναι καρικατούρες, είναι άνθρωποι με αγωνίες. Η δυσκολία ήταν να αφήσω το χιούμορ να λειτουργήσει ως “δούρειος ίππος”: Να γελάσει ο θεατής με την ψυχή του και, μόλις ηρεμήσει, να συνειδητοποιήσει ότι αυτό που μόλις άκουσε είναι μια σκληρή πραγματικότητα που τον αφορά άμεσα».

Από τη «βοή» της σκηνής και τις 5 ιστορίες καθημερινής τρέλας, μας οδηγείς τώρα σε ένα μονοπάτι βαθιάς εσωτερικότητας με το νέο σου βιβλίο. Παρατήρησα καταρχάς τον τίτλο: «αληθινή Αγάπη». Το «αληθινή» με μικρό και η «Αγάπη» με κεφαλαίο. Γιατί αυτή η επιλογή;

«Το προσέξατε, επομένως ο στόχος επιτεύχθηκε! Η επιλογή έγινε συνειδητά για να τονιστεί η δεύτερη λέξη, αλλά και γιατί η λέξη “Αγάπη” είναι ταυτόχρονα ένα γυναικείο όνομα. Το κείμενο εστιάζει στην ουσία της αγάπης, στη δύναμη που μπορεί να μεταμορφώνει και να δίνει νόημα στη ζωή μας. Προσπάθησα να παρουσιάσω μια εικόνα απαλλαγμένη από επιφανειακά στοιχεία, γεμάτη αυθεντικότητα και συναισθηματική ειλικρίνεια. Σε ορισμένα σημεία το κείμενο λειτουργεί ως καθρέφτης μιας κοινωνίας που έχει ξεχάσει να αγαπά, αλλά και ως προσευχή για μια επιστροφή στον άνθρωπο, στην ευαισθησία και στην εσωτερική σιωπή που γεννά την κατανόηση».

Το βιβλίο είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο. Αυτή η επιλογή προσδίδει έναν έντονα βιωματικό χαρακτήρα. Πόσο «Νίκος» υπάρχει μέσα σε αυτές τις σελίδες και τι είναι αυτό που σε ώθησε να γράψεις αυτό το κείμενο;

«Θα ακουστεί ίσως εγωιστικό, αλλά όλο το κείμενο είμαι εγώ. Είναι οι σκέψεις μου, οι φόβοι, τα λάθη, οι τύψεις, οι σιωπές μου, η οργή μου, το πένθος μου για ό,τι χάνεται. Είναι οι στιγμές που ένιωσα μόνος σε έναν κόσμο γεμάτο κόσμο, παρατηρώντας την ανθρωπότητα να βυθίζεται στην επιφάνεια. Το κίνητρό μου ήταν η ανάγκη να δημιουργήσω μια γέφυρα επικοινωνίας. Ίσως κάποιος, κάπου, διαβάζοντας αυτές τις γραμμές, θυμηθεί τι σημαίνει να νοιάζεσαι και να αγαπάς δίχως όρους. Αν καταφέρω να αγγίξω έστω και μια ψυχή, να την κάνω να ξεκινήσει μια ενδοσκόπηση που θα συνθλίψει τον εγωισμό της, τότε το βιβλίο έχει εκπληρώσει τον σκοπό του. Δεν γράφτηκε για να εντυπωσιάσει, αλλά για να αφυπνίσει».

Στο βιβλίο ανακατεύονται ο λυρισμός με τον ρεαλισμό, ενώ θίγονται θέματα όπως ο θάνατος, η πίστη και η αιωνιότητα. Ποια είναι η δική σου οπτική για αυτές τις μεγάλες έννοιες;

«Για μένα, η Τέχνη είναι η αντανάκλαση της ανθρώπινης ψυχής· χωρίς αυτήν η ζωή θα ήταν ανούσια. Υπήρξε η γέννηση και θα υπάρξει ο θάνατος. Ανάμεσα υπάρχει η Τέχνη, με ύψιστη όλων την “τέχνη της ζωής”. Ο θάνατος είναι η φυσική συνέχεια, ένα πέρασμα που μας υπενθυμίζει να ζούμε πλήρως το “τώρα”. Όσο για την ελευθερία, ατομική και των λαών, είναι θεμελιώδης αξία που πρέπει να προστατεύεται ώστε κάθε άνθρωπος να ζει με αξιοπρέπεια. Στο κείμενο κυριαρχεί η αναζήτηση. Δεν παρουσιάζομαι ως κάποιος που τα ξέρει όλα, αλλά ως ένας άνθρωπος που ψάχνει βαθιά, πονάει ειλικρινά και προσπαθεί να μείνει αυθεντικός, ακόμη και μέσα στο χάος».

Διανύουμε μια ψηφιακή εποχή που έχει αλλάξει δραματικά τον χώρο του βιβλίου και του πολιτισμού. Πώς βλέπεις εσύ αυτή τη μετάβαση και τη συγγραφική σου πορεία μέσα σε αυτό το περιβάλλον;

«Η ψηφιακή επανάσταση έχει επηρεάσει μάλλον αρνητικά τη σχέση μας με το έντυπο βιβλίο και την ποιότητα της ενημέρωσης, περιορίζοντας την υποστήριξη για πολιτιστικά έργα. Ωστόσο, η συγγραφική μου διαδρομή παραμένει μια συναρπαστική περιπέτεια. Κάθε λέξη είναι μια νέα ανακάλυψη. Η συνεργασία μου με τις “εκδόσεις Παπαζήση” όλα αυτά τα χρόνια οφείλεται ακριβώς σε αυτό: στον αμοιβαίο σεβασμό και στην ποιότητα της έκδοσης χωρίς μεσάζοντες. Σε όποιον νέο διστάζει να ξεκινήσει τη δική του διαδρομή, θα του έλεγα “τόλμησε”. Η γραφή είναι ένας τρόπος να εκφράσουμε τον εαυτό μας και κάθε προσπάθεια είναι ένα βήμα προς την αυτογνωσία».

Τελικά, σε έναν κόσμο που τρέχει με ιλιγγιώδεις ταχύτητες, υπάρχει τρόπος να ζούμε ευτυχισμένοι;

«Ναι, αλλά απαιτεί αυτογνωσία, απλότητα και εκτίμηση στα μικρά πράγματα της ζωής. Τις περισσότερες φορές δεν χρειάζονται λόγια. Η πραγματική ευτυχία είναι σιωπηλή. Δεν φωνάζει, δεν επιδεικνύεται, δεν αναζητά την αποδοχή, ούτε τρέφεται από την προβολή. Ζει στις απλές καθημερινές στιγμές, στη γαλήνη της ψυχής και στην εσωτερική πληρότητα. Είναι μια κατάσταση που ανθίζει όταν ζούμε πραγματικά για τον εαυτό μας και όχι για τα βλέμματα των άλλων».