Ο Εθνάρχης Ελευθέριος Βενιζέλος και η προσφορά του κατά την δεκαετία 1911-1920

ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΣ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1909 ΓΙΑ ΤΟ ΑΝΟΡΘΩΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟ

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας Β’ ΜΕΡΟΣ-ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ Παρόλα αυτά ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος έλαβε την απόφαση να καλέσει τον Βενιζέλο να έλθει στην Αθήνα και προς τούτο στάλθηκε, ως ειδικός απεσταλμένος, μέλος της Διοικητικής Επιτροπής, με την εντολή να μεταφέρει γραπτά και προφορικά την παράκληση. Ο Βενιζέλος δέχθηκε, «υπό τον όρο, ότι θα έδινε οριστική απάντηση, αφού επί τόπου εξετάσει την εν Ελλάδι κατάστασιν». Ετσι, το πρωί της 28ης Δεκεμβρίου 1909 αποβιβαζόταν στον Πειραιά. Παρέμεινε εκεί 20ήμερο και συνταντήθηκε στην Αθήνα με όλους τους πολιτικούς αρχηγούς, χωρίς την ανάλογη ανταπόκριση. Ακόμη και ο βασιλιάς, Γεώργιος ο Α’, αρχικά δεν ήταν ευνοϊκά διατεθειμένος απέναντί του. Αργότερα άλλαξε γνώμη και συνεργάστηκε μαζί του επoικοδομητικά. Στην πρώτη συνάντησή τους, ο Βενιζέλος τού είπε:«...Μεγαλειότατε, δύο δρόμοι ανοίγονται: η επάνοδος εις το πρώην καθεστώς και η άγουσα προς την ανόρθωσιν. Εάν το Στέμμα τεθή επικεφαλής του ανορθωτικού αγώνος Σας υπόσχομαι ότι εντός δύο ετών η Ελλάς θα είναι αγνώριστος». Ετσι, άρχισε να γίνεται αποδεκτός και σαν πρώτο βήμα, με υπόδειξη του Βενιζέλου ανατέθηκε η σχηματισμός κυβέρνησης στις 18.1.1910 στον Στέφανο Δραγούμη. 4. Η πορεία προς την Πρωθυπουργία Μέχρι να αναλάβει πανίσχυρος Πρωθυπουργός μεσολάβησαν τα εξής γεγονότα: Στις 22.1-1910 επιστρέφει ο Βενιζέλος στην Κρήτη. Στις 20.3.1910 διαλύεται ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, ενώ στις 8.8.1910, όπου διενεργήθηκαν εκλογές για την ανάδειξη της Α’ Αναθεωρητικής Βουλής εκλέγεται πρώτος βουλευτής, σε ψήφους στην περιφέρεια Αττικοβοιωτίας, ενώ ο ίδιος δεν έθεσε υποψηφιότητα και βρισκόταν στη Λουκέρνη της Ελβετίας, κι εκεί πληροφορήθηκε το αποτέλεσμα. Στις 30.8.1910 παραιτείται από την κυβερνητική θέση του στην Κρήτη, καθώς και από την ηγεσία του κόμματος. Στις 6.10.1910 ορκίζεται υπό την Προεδρία του κυβέρνηση, αφού εν τω μεταξύ ο Στέφανος Δραγούμης παραιτήθηκε στις 12-9-1910. Ακολούθως προκηρύσσονται εκλογές για τις 28.11.1910 και ο Βενιζέλος, που ηγείται του κόμματος των Φιλελευθέρων εξασφαλίζει 307 σε σύνολο 362 βουλευτών. Διεξάγονται εκ νέου εκλογές στις 13.3.1912 για την Β’ Αναθεωρητική Βουλή, όπου πάλι θριαμβεύει ο Βενιζέλος. 5. Ο ανορθωτής και οι βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ετσι, ρίχνεται, πλέον, ολοκληρωτικά στην εφαρμογή του προγράμματός του. Χωρίς λαϊκισμούς, κάθε του ενέργεια υποτασσόταν στο γενικότερο Εθνικό συμφέρον. Ενδεικτική και συνάμα διδακτική κίνηση: Ενώ ήταν ο γνησιότερος εκφραστής της Ενωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, για την υπόθεση της οποίας δόθηκε ολοκληρωτικά στα βουνά του νησιού μέχρι το 1898, όπου αργότερα ήλθε και σε σφοδρή σύγκρουση με τον Υπατο Αρμοστή Πρίγκιπα Γεώργιο, εντούτοις, το Μάιο του 1912 ως Πρωθυπουργός της Χώρας, μπροστά στο Εθνικό συμφέρον που επιβαλλόταν να πρυτανεύσει την κρίσιμη εκείνη συγκυρία, απαγόρευσε την είσοδο στη Βουλή των Ελλήνων των Κρητικών βουλευτών, που έστελλε η Μεγαλόνησος χωρίς, ωστόσο, να αναγνωριστεί ακόμη επίσημα η Ενωσή της με την Ελλάδα, η οποία, ως γνωστό έγινε τον επόμενο χρόνο, το 1913. * * * Εξετάζοντας την πολιτική πορεία του Ελευθερίου Βενιζέλου, από τον Σεπτέμβριο του 1910, όταν σχημάτισε την πρώτη βραχύβια κυβέρνηση μέχρι το θάνατό του, όπου βρισκόταν αυτοεξόριστος στο Παρίσι, μπορούμε να τη χωρίσουμε βασικά σε δύο περιόδους: 1910-Νοέμβριο 1920 και Δεκέμβριο 1920-1936. Εδώ, όπου και στην αρχή της ανάπτυξής μας αναφέρω, θα ασχοληθώ, σε γενικές γραμμές, με την πρώτη περίοδο, επιφυλασσόμενος για τη δεύτερη σε μια άλλη ευκαιρία. Η πρωτοβουλια του Στρατιωτικού Συνδέσμου, της Επανάστασης του 1909, να καλέσει από την Κρήτη τον Ελευθέριο Βενιζέλο για να ηγηθεί του ανορθωτικού έργου ήταν στην ώρα της. Ηλθε, πράγματι, ο Κρήτας πολιτικός να νουθετήσει, να ξεσηκώσει, να ενθουσιάσει. Γενικά για να βγάλει τους Ελληνες από την ηττοπάθεια του 1897. Είναι, δε, χαρακτηριστικό για τη μεγάλη εκείνη γενιά της πρώτης 20ετίας του περασμένου 20ού αιώνα ότι πολλοί από τους πολεμιστές των πολέμων 1912-1913 (τουλάχιστον οι πιο μορφωμένοι και διανοούμενοι), πολεμούσαν έχοντας μέσα στο γυλιό τους το “Δωδεκάλογο” του Γύφτου και τη “Φλογέρα του Βασιλιά” του Εθνικού μας ποιητή Κωστή Παλαμά. Και καθώς θα συμπλήρωνε ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης: «...Πρωτοφανής ο ενθουσιασμός είχε συνεπάρει κάθε ηλικία, κοινωνική τάξη και φύλο. Ενδειξη, αν όχι απόδειξη, πως οι γιοί επιφανών πολιτικών, μεταξύ τους και ο γιος του Υποστρατήγου Κ. Καλλάρη, βρέθηκαν μάχιμοι στο μέτωπο. Αντιστοιχία εκείνης της έξαρσης πατριωτισμού ξανασυναντάμε αργότερα, στον πόλεμο του ‘40». Κατά τη δεκαετία 1910-1920 συστράτευσε όλες τις υγιείς πολιτικές και στρατιωτικές δυνάμεις του τόπου και προς το τέλος του 1920, παρέδωσε την Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών. Σοφός δεν ήταν, γιατί, όπως γράφει ο Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου, «οι σοφοί γράφουν βιβλία, δεν δημιουργούν ιστορία». Η αναθεώρηση του Συντάγματος το 1911, η αναδιοργάνωση της διοίκησης και της δικαιοσύνης, η ανασυγκρότηση και ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων, η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και η νομοθέτηση της δημοτικής, ήσαν από τα πρώτα μελήματα των Κυβερνήσεων του Ελευθερίου Βενιζέλου. Αλλη καθοριστική πρωτοβουλία ήταν ότι διέλυσε τα μεγάλα τσιφλίκια και τα απέδωσε στους ακτήμονες αγρότες της Θεσσαλίας, έργο το οποίο συμπλήρωσε το 1923 η επαναστατική κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα και αργότερα τελειοποίησε πάλι η κυβέρνηση του ίδιου (του Πλαστήρα), το 1952. Ταυτόχρονα, όμως, με τις οικονομικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις, η βενιζελική πρώτη δεκαετία έχει στο ενεργητικό της και τα ηρωικά πολεμικά κατορθώματα των βαλκανικών πολέμων. Ετσι, η Ελλάδα από 63.211 τ.χλμ. και πληθυσμό 2.631.000 κατοίκους (1907) φθάνει το 1913, με το τέλος των βαλκανικών πολέμων, τα 120.125 τ.χλμ. και τους 5.050.000 κατοίκους. 6. Ο Βενιζέλος και τα Δωδεκάνησα Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, στα πλαίσια της εξωτερικής πολιτικής της Χώρας, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και για το Δωδεκανησιακό Ζήτημα· αλλά οι τότε πολιτικοί συσχετισμοί δεν ευνοούσαν, καθόσον η Ιταλία ως Μεγάλη Ευρωπαϊκή Δύναμη, επηρέαζε τις αποφάσεις που παίρνονταν σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρά ταύτα, ο Εθνάρχης, στις 29 Ιουλίου 1919, μετά τη λήξη του πρώτου παγκόσμιου πολέμου επιτυγχάνει και υπογράφεται Συνθήκη μεταξύ των Κυβερνήσεων Ελλάδας-Ιταλίας. Η Συνθήκη αυτή, γνωστή υπό το όνομα Tittoni-Βενιζέλου, αναπτέρωσε τις ελπίδες του Δωδεκανησιακού λαού, καθόσον, σύμφωνα με τους όρους της, η Ιταλία παραχωρούσε στην Ελλάδα αμέσως την κυριαρχία της Δωδεκανήσου, εκτός της Ρόδου, η οποία θα παραδιδόταν μετά πενταετία με Δημοψήφισμα. Ενα χρόνο αργότερα υπογράφεται η Συνθήκη των Σεβρών, που επικυρώνει, σχεδόν, την προηγούμενη Tittoni-Βενιζέλου, με τη διαφορά ότι το Δημοψήφισμα για τη Ρόδο θα διενεργόταν μετά 15 χρόνια. Δυστυχώς, η Συνθήκη αυτή των Σεβρών ουδέποτε επικυρώθηκε, δεν εφαρμόστηκε και οι Ιταλοί συνέχισαν την κατοχή τους στα μαρτυρικά Δωδεκάνησα. Ετσι, η Δωδεκάνησος παραχωρήθηκε στην Ελλάδα μετά τη λήξη του δεύτεορυ παγκόσμιου πολέμου. * * * Με την επιγραμματικότητα που τον διέκρινε, ο Πολιτικός Ηγέτης Γεώργιος Παπανδρέου θα γράψει: «...Ο Ελευθέριος Βενιζέλος πραγματοποιεί εντός 10 ετών, όσα εις μάτην στενάζον, επί αιώνας, το Γένος... Υπάρχουν δύο μεγάλαι δεκαετίαι εις την ιστορίαν του Νεωτέρου Ελληνισμού: η δεκαετία 1820-1830.  Και η δεκαετία του 1910-1920. Η πρώτη ήρχισεν το θαύμα της Εθνικής Αντιστάσεως. Η δευτέρα το ολοκλήρωσεν. Η πρώτη δεκαετία δεν είναι επώνυμος. Ονομάζεται Εικοσιένα. Ο πρωταγωνιστής υπήρξεν ομαδικός. Το Γένος. Η δευτέρα είναι επώνυμη. Ονομάζεται: Ελευθέριος Βενιζέλος. Εχει το όνομά του...». 7. Ο διχασμός και η 1η Νοεμβρίου 1920 Δυστυχώς, από το 1914 εμφυλοχώρησε ο τρισκατάρατος Εθνικός διχασμός με τη διαγωνία Βενιζέλου-Βασιλιά Κωνσταντίνου· και λίγο έλειψε να τιναχθούν, όσα επιτεύχθηκαν, στον αέρα. Ωστόσο, ο Βενιζέλος έχοντας με το μέρος του την πλειοψηφία της κοινής γνώμης, κατορθώνει και συγκρατεί, όσο μπορεί, την κατάσταση, έχοντας με το μέρος με την Αγγλία και τη Γαλλία. Το αποκορύφωμα, όμως, του Εθνικού Διχασμού, σφραγίστηκε με τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, κατά τις οποίες παρασυρμένος ο ελληνικός λαός και συνάμα κουρασμένος, όχι μόνο καταψήφισε το κόμμα που ηγείτο ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αλλά και αυτός ο ίδιος ο Βενιζέλος δεν εκλέκτηκε ούτε καν βουλευτής, ενώ τέσσερις μήνες νωρίτερα, στις 30 Ιουλίου 1920, εγένετο δολοφονική απόπειρα εναντίον του... Αυτοεξορίστηκε στο Παρίσι και ένα χρονικό διάστημα βρισκόταν εκτός πολιτικής. Για να τον επαναφέρει θριαμβευτικά ως σωτήρα το 1928 πάλι ως Ελληνικός λαός, με πλειοψηφία 65%! Και παρουσιάστηκε το 1830 ο ανεκδιήγητος Γερμανός ιστορικός Φαλμεράυερ να διατυπώσει την ανιστόρητη άποψη, ότι οι νεώτεροι Ελληνες καμιά σχέση δεν έχουν με τους αρχαίους. Οι Σύμμαχοί μας του πρώτου παγκόσμιου πολέμου Αγγλία, Γαλλία και Ιταλία, με το πρόσχημα της επαναφοράς του βασιλιά Κωνσταντίνου, καθαρή εσωτερική υπόθεση της Ελλάδας, καταγγέλουν τη Συνθήκη των Σεβρών και μας εγκαταλείπουν στη Μικρά Ασία, με όλα τα θλιβερά που επακολούθησαν. Οπωσδήποτε, και ο Ελ. Βενιζέλος δεν ήταν άμοιρος λαθών, καθόσον κανένας δεν είναι αλάνθαστος. Θα το ομολογήσει και ο ίδιος, σταθμίζοντας την τελευταία και την πιο άτυχη φάση της πολιτικής του σταδιοδρομίας, που ήταν το αψυχολόγητο, αποτυχημένο κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935, λέγοντας στη γυναίκα του:«Ελενίτσα, οι μεγάλοι μαστόροι κάνουν και μεγάλα λάθη». Τα λάθη του, ωστόσο, δεν μειώνουν την αξία των θετικών.