Θάνος Ζέλκας: Οι μικρές ήττες της καθημερινής ανθρωπιάς

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Κάποτε πιστεύαμε πως η βία ανήκει στις σκοτεινές σελίδες του παρελθόντος. Στις εποχές της φτώχειας, της αμάθειας, της εκδίκησης, των κλειστών κοινωνιών. Σήμερα, όμως, μέσα σε μια κοινωνία πιο μορφωμένη, πιο συνδεδεμένη, πιο ενημερωμένη από ποτέ, βρισκόμαστε ξανά μπροστά σε εικόνες που δυσκολευόμαστε να χωρέσουμε στο μυαλό μας. Της δεκαεννιάχρονης Μυρτούς που εγκαταλείφθηκε σαν αδέσποτο να χαροπαλεύει μέσα σε ένα πάρκο. Της σαραντατριάχρονης Ελευθερίας που τη δολοφόνησε εν ψυχρώ στην Κρήτη ο πρώην σύντροφός της σε απόμερη περιοχή μέσα στο αυτοκίνητό της. Του εικοσιεπτάχρονου παιδιού που δολοφονήθηκε σε πάρκο των Αθηνών για μια ερωτική αντιζηλία. Και εμείς, για λίγες ημέρες, παγώνουμε, θυμώνουμε, σχολιάζουμε, αναρωτιόμαστε. Ύστερα η επικαιρότητα προχωρά. Μα κάτι μέσα μας μένει αναπάντητο.

Το ερώτημα δεν είναι απλό. Υπήρχαν άραγε πάντα όλα αυτά ή απλώς σήμερα τα μαθαίνουμε πιο γρήγορα; Ζούμε πράγματι μια εποχή, στην οποία κάτι έχει σπάσει μέσα στον κοινωνικό ιστό; Η αλήθεια ίσως βρίσκεται κάπου στη μέση. Η βία δεν είναι καινούργια. Η ανθρώπινη σκληρότητα, η ζήλεια, η εκδίκηση υπήρχαν πάντα. Εκείνο όμως που μοιάζει πιο έντονο σήμερα είναι η ευκολία με την οποία ο άνθρωπος γίνεται αντικείμενο. Που μετατρέπεται σε εμπόδιο, σε πρόβλημα. Ένα σώμα που μπορεί να παρατηθεί. Μια ζωή που μπορεί να σβήσει επειδή κάποιος δεν άντεξε την απόρριψη, την ήττα, την οργή του ή την ευθύνη των πράξεών του.

Δεν είναι μόνο οι δολοφόνοι που οφείλουν να μας προβληματίζουν. Είναι και οι σιωπές γύρω τους. Είναι οι παρέες που ξέρουν και δεν μιλούν. Είναι οι γείτονες που ακούνε και δεν επεμβαίνουν. Είναι οι θεσμοί που δραστηριοποιούνται, συνήθως, μετά την τραγωδία. Είμαστε κι εμείς οι ίδιοι, όταν συνηθίζουμε να βλέπουμε την ανθρώπινη δυστυχία σαν ακόμα μία είδηση ανάμεσα σε διαφημίσεις, βίντεο και σχόλια. Η βία δεν ξεκινά σχεδόν ποτέ με το μαχαίρι ή το όπλο. Συχνά ξεκινά με την απαξίωση. Με φράσεις όπως «μην μπλέξεις» και «δεν είναι δικό μου θέμα». Με την ιδέα ότι ο άλλος δεν μας αφορά, παρά μόνο όταν γίνει πρωτοσέλιδο.

Ζούμε σε μια εποχή έντονων αντιθέσεων. Στην εποχή όπου η επικοινωνία είναι συνεχής και παράλληλα η μοναξιά βαθύτερη. Μιλάμε συνέχεια, αλλά ακούμε λιγότερο. Εκθέτουμε τη ζωή μας, αλλά δυσκολευόμαστε να σταθούμε πραγματικά δίπλα σε έναν άνθρωπο. Τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο όπου η εικόνα μετρά περισσότερο από τον χαρακτήρα, η επιτυχία περισσότερο από την ευθύνη, η παρόρμηση περισσότερο από τη σκέψη. Και οι μεγαλύτεροι, ας είμαστε ειλικρινείς, δεν δίνουμε πάντα το παράδειγμα ψυχραιμίας, σεβασμού και μέτρου. Αρκεί μια γρήγορη ματιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να διαπιστώσουμε την ευκολία με την οποία εκφράζει τη χυδαιότητα και την προσβολή μια μεγάλη μερίδα κόσμου, χωρίς να σκεφτεί δεύτερη φορά αν αυτά που λέει ή γράφει προκαλούν συνεχόμενη ρήξη στον κοινωνικό ιστό. Δεν φταίει μία αιτία. Δεν φταίει μόνο η οικογένεια, ούτε μόνο το σχολείο, ούτε μόνο το διαδίκτυο, ούτε μόνο η Πολιτεία. Φταίει το άθροισμα των μικρών εγκαταλείψεων. Οι μικρές ήττες της καθημερινής ανθρωπιάς, όπως θα μπορούσαμε να τις χαρακτηρίσουμε.

Και ίσως από εκεί πρέπει να ξεκινήσει η απάντηση. Όχι από μεγάλες δηλώσεις, ούτε από στιγμιαίες εκρήξεις οργής. Από μικρά, σταθερά βήματα. Να μάθουμε ξανά ότι η ανθρώπινη ζωή δεν είναι υπόθεση ιδιωτική όταν κινδυνεύει. Να μη φοβόμαστε να καλέσουμε βοήθεια. Να μη θεωρούμε την κακοποίηση «οικογενειακή υπόθεση». Να μη μεγαλώνουμε παιδιά που ξέρουν να διεκδικούν τα πάντα, αλλά δεν ξέρουν να χάνουν, να σέβονται, να συγκρατούνται. Να ζητήσουμε από τους θεσμούς πρόληψη και όχι μόνο συλλυπητήρια. Να εκπαιδεύσουμε ξανά τον εαυτό μας να δείχνει λιγότερη αδιαφορία. Όχι να κάνει τον ήρωα στο πληκτρολόγιο και στην πραγματική ζωή να παριστάνει εκείνον που δεν είδε τίποτα. Με λίγα λόγια να γίνουμε περισσότερο υπεύθυνοι πολίτες και, πάνω απ' όλα, άνθρωποι.

Σίγουρα δεν είναι εφικτό να εξαφανίσουμε τη βία από τον κόσμο. Μπορούμε όμως να αρνηθούμε να τη θεωρήσουμε φυσιολογική. Αυτό είναι το πρώτο βήμα. Να ξανασοκαριστούμε πραγματικά. Όχι για να τρομάξουμε. Αλλά για να θυμηθούμε ότι μια κοινωνία αρχίζει να χάνεται όχι μόνο όταν σκοτώνει, αλλά και όταν συνηθίζει τον θάνατο του άλλου.